A.3.6 Czym jest anarchizm kulturalny?

  faq

Na własny użytek zdefiniujemy kulturalny anarchizm jako
promowanie antyautorytarnych wartości poprzez te dziedziny życia
społecznego, które tradycyjnie się uważa za należące raczej
do sfery „kultury” niż „ekonomii” lub „polityki”
— na przykład poprzez sztukę, muzykę, dramat, literaturę,
edukację, praktyki wychowywania dzieci, moralność seksualną,
technologię, i tak dalej.

Ekspresja kulturalna jest anarchistyczna do tego stopnia, w
jakim świadomie atakuje, osłabia lub obala dążenia większości
tradycyjnych form kulturalnych do promowania autorytarnych wartości
i skłonności, szczególnie zaś dominacji i wyzysku. Dlatego
powieść, która obrazuje zło militaryzmu może zostać uznana
za przejaw kulturalnego anarchizmu, jeżeli wykracza poza prosty
wzorzec „wojna-jest-piekłem” i pozwala czytelnikowi
dostrzec, jak militaryzm jest powiązany z autorytarnymi
instytucjami (tj. kapitalizmem i państwem) czy też
autorytarnymi sposobami tworzenia warunków życia (tj.
wychowaniem w tradycyjnej rodzinie patriarchalnej). Albo, jak to
wyraża John Clark, anarchizm kulturalny „postuluje rozwój
sztuk, mediów i innych form symbolicznych, które obnażają różne
przejawy systemu dominacji i konfrontują je z systemem wartości
opartych na wolności i wspólnocie”
. Ta „walka
o kulturębyłaby
częścią powszechnej walki „w celu przezwyciężenia
materialnej i ideologicznej władzy wszystkich klas panujących,
czy to ekonomicznych, czy to politycznych, rasowych, religijnych,
czy płciowych, z wielowymiarową praktyką wyzwoleńczą”
.
Mówiąc inaczej, „rozszerzonego pojęcia analizy
klasowej”
i „wzmocnionej praktyki walki
klasowej”
, obejmującej (ale nie ograniczającej się
do) „działania ekonomiczne,
takie jak strajki, bojkoty, działania zawodowe, okupacje,
organizowanie grup akcji bezpośredniej i federacji grup
pracowników-wolnościowców, rozwój zgromadzeń pracowniczych,
kolektywów i spółdzielni”
i „działalność
polityczną, taką
jak „czynne przeszkadzanie wprowadzaniu represyjnej
polityki rządu”
czy też „niezgoda i opór
wobec biurokratyzacji społeczeństwa i poddawaniu go surowej
dyscyplinie”
i „uczestnictwo w ruchach na
rzecz zwiększania bezpośredniego uczestnictwa w podejmowaniu
decyzji i w kontroli nad zagadnieniami lokalnymi”
[The
Anarchist Moment
, s. 31].

Kulturalny anarchizm jest ważny — doprawdy niezbędny —
ponieważ autorytarne wartości pozostają osadzone w całościowym
systemie dominacji, znacznie wykraczającym poza system
polityczny i gospodarczy. Zatem te wartości nie mogą zostać
usunięte nawet przez połączoną rewolucję polityczną i
ekonomiczną, jeśli nie będą jej towarzyszyły także głębokie
zmiany psychologiczne wśród większości populacji. A to
dlatego, że masowe przyzwalanie na obecny system jest
zakorzenione w strukturze psychicznej istot ludzkich (ich „strukturze
charakteru”
, używając wyrażenia Wilhelma Reicha), która
jest wytwarzana przez wiele postaci uwarunkowań i socjalizacji,
jakie rozwinęły się wraz z patriarchalno-autorytarną
cywilizacją w ciągu minionych pięciu czy sześciu tysięcy lat.

Innymi słowy, nawet gdyby kapitalizm i państwo zostały
obalone jutro, ludzie wkrótce stworzyliby nowe formy władzy w
ich miejsce. Bo władza — silny przywódca, łańcuch nakazów,
ktoś wydający rozkazy i zwalniający człowieka z
odpowiedzialności za myślenie o sobie samym — jest tym, z czym
służalcza i autorytarna osobowość czuje się najwygodniej. Na
nieszczęście, większość istot ludzkich obawia się
prawdziwej wolności i, rzeczywiście, nie wie co z nią zrobić
— jak pokazuje to długi ciąg nieudanych rewolucji i ruchów
wyzwoleńczych, podczas których rewolucyjne ideały wolności,
demokracji i równości zostały zdradzone i szybko stworzono nową
hierarchię i klasę panującą. Na ogół przypisuje się te
niepowodzenia machinacjom reakcyjnych polityków i kapitalistów
oraz wiarołomności rewolucyjnych przywódców; lecz reakcyjni
politycy jedynie ściągają do siebie zwolenników, ponieważ w
strukturze charakteru zwykłych ludzi znajdują żyzną glebę
pod rozwój swoich autorytarnych ideałów.

Dlatego warunkiem wstępnym rewolucji anarchistycznej jest
okres uświadamiania, w którym ludzie stopniowo zaczną zdawać
sobie sprawę ze służalczych i autorytarnych cech w sobie
samych, dostrzegać, jak tworzenie warunków życia odtwarza te
cechy w następnych pokoleniach, i rozumieć, jak można je
zmniejszyć lub usunąć poprzez nowe formy kultury, zwłaszcza
zaś nowe metody edukacji i wychowywania dzieci. Pełniej wyjaśnimy
tę sprawę w sekcji B.1.5 (Jak
psychologia tłumu wyjaśnia stworzenie autorytarnej cywilizacji?
),
J.6 (Jakie metody wychowywania dzieci są
zalecane przez anarchistów?
) i J.5.13 (Czym są Nowoczesne Szkoły?).

Idee anarchizmu kulturalnego są wspólne niemal wszystkim
szkołom myśli anarchistycznej, a uświadamianie jest uznawane
za istotną część działalności jakiegokolwiek ruchu
anarchistycznego. Zdaniem anarchistów, ważne jest „budowanie
nowego świata w skorupie starego”
we wszystkich
aspektach naszego życia, a tworzenie anarchistycznej kultury to
część tej działalności. Jednakże niewielu anarchistów uważa
uświadamianie za wystarczające samo w sobie. Sprawia to, że
kulturalna działalność anarchistyczna jest łączona z
organizowaniem się, stosowaniem akcji bezpośrednich i
budowaniem wolnościowych alternatyw w kapitalistycznym społeczeństwie.
Ruch anarchistyczny jest tym, który łączy praktyczną
samodzielną działalność z pracą nad kulturą. Obydwie te
dziedziny żywią się i wspierają nawzajem.

LEAVE A COMMENT